Diễn đàn Xuất khẩu Rau quả: “Thúc đẩy phát triển thị trường bán lẻ hiện đại cho xuất khẩu rau quả của Việt Nam”

Chiều 12/3/2025, tại TP. Hồ Chí Minh, Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), Viện Cơ điện Nông nghiệp và Công nghệ Sau thu hoạch (VIAEP), cùng Công ty TNHH MTV Dịch vụ Quảng cáo và Triển lãm Minh Vi (VEAS) phối hợp tổ chức Diễn đàn Xuất khẩu Rau quả 2025 với chủ đề “Thúc đẩy phát triển thị trường bán lẻ hiện đại cho xuất khẩu rau quả của Việt Nam”.

Toàn cảnh Diễn đàn

Với hơn 200 đại biểu tham dự trực tiếp và trực tuyến, diễn đàn đã mang đến nhiều góc nhìn giá trị về việc nâng cao năng lực tiếp cận thị trường bán lẻ hiện đại, thúc đẩy phát triển bền vững và nâng cao sức cạnh tranh của ngành rau quả Việt Nam. Đây là cơ hội để các nhà hoạch định chính sách, các doanh nghiệp xuất khẩu, nhà bán lẻ, hiệp hội ngành hàng, công ty logistics, nhà cung cấp dịch vụ kỹ thuật,... cùng nhau trao đổi về những yêu cầu, xu hướng và chiến lược phù hợp nhằm đưa sản phẩm rau quả Việt Nam vào hệ thống bán lẻ quốc tế một cách hiệu quả.

Diễn đàn nằm trong chuỗi sự kiện bên lề của Triển lãm & Hội thảo Quốc tế HortEx Vietnam 2025, quy tụ gần 400 thương hiệu từ 35 quốc gia và vùng lãnh thổ. Diễn đàn được tổ chức với sự hỗ trợ của Chương trình Tiêu chuẩn và Chất lượng Việt Nam (GQSP Việt Nam) do Tổng Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO) tài trợ.

Tại diễn đàn, bà Lê Thị Thanh Thảo, Đại diện Quốc gia UNIDO tại Việt Nam, nhấn mạnh: “Việt Nam có tiềm năng xuất khẩu rau quả lớn, nhưng để nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh, ngành cần cải thiện khả năng tuân thủ tiêu chuẩn chất lượng và mở rộng kênh phân phối, đặc biệt là thị trường bán lẻ hiện đại. Đây không chỉ là cơ hội mở rộng thị trường mà còn là động lực thúc đẩy sản xuất theo hướng chuyên nghiệp và bền vững hơn.” Bà cũng khẳng định UNIDO cam kết tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và tư vấn giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực sản xuất, chế biến và tiếp cận thị trường quốc tế thông qua các chương trình như GQSP Việt Nam, nhằm giúp ngành rau quả đạt mục tiêu 10 tỷ USD xuất khẩu vào năm 2030.

Bà Lê Thị Thanh Thảo, Đại diện Quốc gia UNIDO tại Việt Nam

Ông Phạm Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Cơ điện Nông nghiệp và Công nghệ Sau thu hoạch cũng chia sẻ: “Thành công của ngành rau quả Việt Nam không chỉ đến từ việc mở rộng thị trường mà còn từ việc áp dụng các công nghệ sau thu hoạch tiên tiến để nâng cao chất lượng sản phẩm. Viện Cơ điện Nông nghiệp và Công nghệ Sau thu hoạch luôn  đồng hành cùng các doanh nghiệp và tổ chức quốc tế nhằm phát triển các giải pháp công nghệ bảo quản, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc, đảm bảo tiêu chuẩn quốc tế, góp phần đưa sản phẩm rau quả Việt Nam vươn xa hơn trên thị trường toàn cầu.”

Ông Phạm Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Cơ điện Nông nghiệp và Công nghệ Sau thu hoạch (VIAEP)

Ông Đỗ Quang Huy, Cán bộ chương trình cấp cao của Tổng cục Kinh tế Liên bang Thuỵ Sỹ nhấn mạnh “Bền vững và đổi mới sáng tạo là những động lực chính cho thành công dài hạn trong xuất khẩu nông sản. Việc sản xuất ra những sản phẩm chất lượng cao, an toàn và thân thiện với môi trường không chỉ là lợi thế cạnh tranh mà còn là điều kiện bắt buộc để thâm nhập vào các kênh bán lẻ hiện đại. Đây là lý do Thụy Sĩ, thông qua Tổng cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO), cam kết tiếp tục hợp tác với UNIDO và các đối tác để hỗ trợ Việt Nam thúc đẩy thương mại bền vững và đổi mới sáng tạo, đảm bảo rằng xuất khẩu rau quả của Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế cao nhất.”

Ông Đỗ Quang Huy, Cán bộ chương trình cấp cao của Tổng cục Kinh tế Liên bang Thuỵ Sỹ (SECO)

Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Lê Thanh Hòa - Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: "Xuất khẩu rau quả Việt Nam đạt 7,2 tỷ USD, tăng 27% so với năm 2023. Dự báo, kim ngạch xuất khẩu sẽ đạt 8 tỷ USD vào năm 2025 và hướng đến mốc 10 tỷ USD vào năm 2027. Các thị trường trọng điểm như Trung Quốc, Hoa Kỳ và Thái Lan tiếp tục tăng trưởng mạnh, với các mặt hàng chủ lực như sầu riêng (3,3 tỷ USD), thanh long, chuối, xoài và dừa."

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng ngành rau quả Việt Nam hiện đang đứng trước nhiều thách thức, khó khăn để có thể mở rộng thị trường. Ông Lê Thanh Hòa cho biết, khó khăn của rau quả Việt Nam xuất hiện ngay từ khâu sản xuất đến thu hoạch, sơ chế và bảo quản. Hiện tại, ngành rau quả Việt Nam đa phần là các hộ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, chi phí sản xuất cao, sơ chế bảo quản chưa tốt, đặc biệt là khâu xử lý sau thu hoạch. Về quản lý chất lượng, Việt Nam còn thiếu tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, kiểm tra đánh giá chất lượng sản phẩm, trong khi chi phí logistics rất cao. Bên cạnh đó là yêu cầu cao về mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thêm vào đó là các yêu cầu về lao động, môi trường và phát triển bền vững.

Phân tích rõ hơn về yêu cầu trị trường và kiểm dịch thực vật, bà Phan Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu 2, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ ra rằng: “Nhiều thị trường lớn ra quy định mới nghiêm ngặt về mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật và kiểm dịch thực vật, trong khi Việt Nam chưa có quy trình chuẩn cho toàn bộ chuỗi sản xuất từ giống tới sau thu hoạch. Việt Nam cũng thiếu các tiêu chuẩn về xác định chất lượng rau quả. Đồng thời, liên kết sản xuất rau quả chưa bền vững, chưa hình thành được vùng nguyên liệu gắn với các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu”.

Cũng theo bà Hiền, ngoài các quy định chung, mỗi quốc gia đều có các quy định riêng về tiêu chuẩn an toàn và kiểm dịch thực vật. Trong đó, thị trường nhập khẩu lớn nhất của nước ta là Trung Quốc có rất nhiều thay đổi như: Kiểm soát chặt chẽ hàng hóa qua biên giới; yêu cầu phải đàm phán mở cửa đối với từng loại sản phẩm, ký kết lại nghị định thư xuất khẩu đối với các loại quả truyền thống, yêu cầu khai báo mã vùng trồng và cơ sở đóng gói. Thêm vào đó, một số mặt hàng nông sản phải thực hiện đăng ký theo Lệnh 248, 249...

Phân tích về những trở ngại của rau quả xuất khẩu Việt Nam, ông Peter Johnson, chuyên gia UNIDO về chuỗi giá trị, Chương trình GQSP Việt Nam đánh giá xuất khẩu của Việt Nam bị chi phối bởi thị trường Trung Quốc do lợi thế về hậu cần và quy mô thị trường này chiếm tới trên 64%, một số trái cây như sầu riêng, thị phần trên 95%. Bên cạnh đó, việc thiếu đa dạng thị trường làm tăng thêm tính dễ bị tổn thương cho ngành rau quả Việt Nam.

Theo ông Peter Johnson, để tiếp cận thị trường bán lẻ hiện đại, Việt Nam cần xây dựng kế hoạch xuất khẩu mang tính chiến lược cho toàn ngành, trong đó tập trung vào một số vấn đề như tăng thị phần toàn cầu và xây dựng năng lực xuất khẩu, bên cạnh đó cần xác định các thị trường ưu tiên, thị trường mới.

Trong phiên tọa đàm, các chuyên gia đã chia sẻ những thách thức và bài học kinh nghiệm trong việc tiếp cận thị trường bán lẻ nhằm đưa nông sản Việt đi xa và tăng trưởng bền vững. Các chuyên gia cũng thảo luận và đưa ra nhiều giải pháp để khắc phục những vấn đề trọng yếu và rào cản trong xuất khẩu rau quả của Việt Nam và nâng cao khả năng tiếp cận thị trường, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phù hợp với xu hướng phát triển bền vững.